สูตร FCR จากข้อมูลจริงและการทยอยจับ
น้ำหนักเพิ่มสุทธิ = ชีวมวลคงเหลือท้ายช่วง + น้ำหนักจับรวมในช่วง − ชีวมวลเริ่มต้น
FCR เชิงผลผลิต = อาหารที่ให้จริงทั้งหมด ÷ น้ำหนักเพิ่มสุทธิ
ทุกน้ำหนักใช้กิโลกรัมเดียวกัน เริ่มต้นต้องเป็นน้ำหนักปลารวม ไม่ใช่จำนวนตัว ส่วนคงเหลือหมายถึงปลาที่ยังอยู่ในบ่อหลังจบกิจกรรมวันสุดท้าย หากประเมินจากจำนวนคงเหลือและน้ำหนักเฉลี่ย สามารถใช้ เครื่องมือชีวมวลปลา ช่วยได้ แต่ความคลาดเคลื่อนของการสุ่มยังส่งต่อมาที่ FCR
การบวกผลผลิตที่จับออกทำให้ช่วงที่ทยอยจับไม่สูญเสียน้ำหนักส่วนนั้นจากบัญชีผลผลิต สูตรนี้สมมติว่าปลาเข้าระบบครบก่อนเริ่มช่วง ไม่มีปล่อยเพิ่มหรือย้ายบ่อระหว่างช่วง และไม่ใช้ปลาตายเป็นผลผลิต ถ้าน้ำหนักเพิ่มเป็นศูนย์หรือติดลบ จะไม่รายงาน FCR เพราะตัวหารไม่ใช่น้ำหนักเพิ่มบวกที่ตีความได้
อาหารใช้ฐานน้ำหนักตามสภาพที่ให้ (as-fed) ไม่ปรับเป็นวัตถุแห้ง หากใช้ทั้งอาหารเม็ดกับอาหารเปียก การบวกรวมน้ำหนักยังทำได้ แต่ไม่ควรนำอัตราส่วนไปเทียบกับรอบที่ใช้อาหารคนละความชื้นโดยไม่ปรับฐานให้เหมือนกัน
ตัวอย่าง: จับสองครั้ง แต่ยังมีปลาเหลือในบ่อ
ตัวอย่างสมมติสำหรับตรวจสูตร ไม่ใช่เกณฑ์แนะนำการเลี้ยง
- เริ่มช่วง 100 กก. และคงเหลือท้ายช่วง 500 กก.
- จับครั้งแรก 80 กก. ครั้งที่สอง 120 กก. รวมจับ 200 กก.
- อาหารใช้จริง 400 + 500 = 900 กก.
น้ำหนักเพิ่มสุทธิ = 500 + 200 − 100 = 600 กก.
FCR = 900 ÷ 600 = 1.50
ถ้าลืมบวกที่ทยอยจับ จะได้ 900 ÷ 400 = 2.25 ซึ่งไม่ได้ใช้ฐานผลผลิตเดียวกัน หากปิดบ่อโดยจับปลา 500 กก. ที่เหลือออกในวันสุดท้าย ให้เพิ่มรายการจับ 500 กก. แล้วเปลี่ยนคงเหลือเป็น 0 ผลน้ำหนักเพิ่มยังเป็น 600 กก. ไม่ใส่ทั้งจับ 500 และคงเหลือ 500 ซ้ำกัน
ถ้าอาหาร 400 กก. ราคา 30 บาท/กก. และ 500 กก. ราคา 32 บาท/กก. ค่าอาหารตามรายการเท่ากับ 28,000 บาท หรือ 46.67 บาทต่อน้ำหนักเพิ่มสุทธิ 1 กก. ตัวเลขนี้ยังไม่รวมลูกปลา ค่าไฟ แรงงาน และต้นทุนอื่น หากเว้นราคาของรายการหลัง จะแสดงเพียง 12,000 บาทสำหรับรายการที่รู้ราคา ไม่เรียกว่าเป็นค่าอาหารรวม
ตรวจบันทึกก่อนเปรียบเทียบ FCR สองรอบ
- ใช้ขอบเขตบ่อและช่วงเวลาเดียวกันกับรายการอาหาร อย่านำอาหารซื้อทั้งฟาร์มมาหารผลผลิตของบ่อเดียว
- รวมอาหารที่ให้จริงทุกมื้อ แม้บางส่วนไม่ถูกกิน เพราะเครื่องมือนี้วัดอาหารที่ใช้ต่อผลผลิต ไม่ได้วัดอาหารที่ย่อยได้
- รวมการจับออกทุกครั้ง และแยกให้ชัดจากปลาตายหรือการย้ายบ่อ
- ปิดรายการอาหารและการจับก่อนประเมินชีวมวลท้ายช่วง ตรวจไม่ให้การจับวันสุดท้ายถูกนับซ้ำ
- เก็บวิธีประเมินชีวมวลและใบชั่งไว้กับ CSV การคำนวณที่ถูกต้องไม่สามารถยืนยันว่าบันทึกต้นทางครบถ้วน
FCR รวมหลายช่วงควรคำนวณจากอาหารรวม ÷ น้ำหนักเพิ่มรวมเมื่อช่วงไม่ทับซ้อนและใช้เงื่อนไขเดียวกัน ไม่ใช่เอา FCR ของแต่ละช่วงมาเฉลี่ยตรง ๆ
ผลนี้บอกอะไรไม่ได้
- ไม่ใช่ biological FCR: ไม่เติมน้ำหนักปลาตายกลับไปที่ผลผลิต อาหารที่ใช้ก่อนตายยังอยู่ในยอดรวม ผลจึงสะท้อนทั้งการใช้อาหาร การสูญเสีย และความแม่นของบันทึก ไม่ใช่คุณภาพอาหารเพียงอย่างเดียว
- ไม่ใช่อัตราให้อาหารพรุ่งนี้: ไม่ควรลดหรือเพิ่มอาหารจาก FCR ย้อนหลังเพียงค่าเดียว ต้องดูการกิน คุณภาพน้ำ สุขภาพและชีวมวลปัจจุบันด้วย
- ยังไม่รองรับระบบหลายรุ่นทับซ้อน: มีปล่อยเพิ่มหรือย้ายเข้า–ออกต้องทำบัญชีชีวมวลเพิ่มก่อน ไม่แก้ด้วยการเดาจำนวนปลาตาย
- ไม่มีเกณฑ์ดี/แย่สำเร็จรูป: ชนิดสัตว์น้ำ ระบบ อาหารธรรมชาติ ความชื้นอาหารและวิธีชั่งต่างกัน ทำให้การเทียบ FCR ข้ามบริบทคลาดเคลื่อนได้
- ค่าอาหารไม่ใช่ต้นทุนผลิตทั้งหมด: ไม่รวมค่าแรง ไฟฟ้า พันธุ์ปลา ค่าเสื่อม หรือรายได้ จึงไม่ใช่ผลกำไรต่อรอบ
ที่มาของหลักการและการประยุกต์ในเครื่องมือ
- FAO — Management for freshwater fish culture, บท 16: นิยามชีวมวล/ผลผลิตและการใช้ยอดอาหารหารผลผลิตในบันทึกฟาร์ม ดูหัวข้อ 16.0 และบันทึกการให้อาหารใน 16.6
- FAO — Farming freshwater prawns, หัวข้อ Measuring feed efficiency: อธิบายฐานอาหารที่ให้จริงและข้อจำกัดของการใช้ FCR เพียงค่าเดียว
การแยก “คงเหลือ + จับระหว่างช่วง − เริ่มต้น” เป็นการประยุกต์บัญชีชีวมวลของ AquaTally ภายใต้เงื่อนไขที่ระบุ ไม่ได้อ้างว่าแหล่งข้อมูลรับรองโปรแกรมนี้ และไม่ได้นำตัวเลขประสิทธิภาพของกุ้งมาใช้เป็น preset ของปลา
คำถามที่พบบ่อย
FCR จากบันทึกจริงต่างจากเครื่องมืออาหารตาม FCR อย่างไร
หน้านี้นำอาหารที่ใช้จริงหารน้ำหนักเพิ่มสุทธิ เพื่อทบทวนรอบที่ผ่านมา ส่วนเครื่องมืออาหารตาม FCR รับค่า FCR ที่สมมติแล้วคูณน้ำหนักเป้าหมายเพื่อวางแผนซื้ออาหาร
ทยอยจับปลาออกหลายครั้งต้องกรอกอย่างไร
กรอกการจับทุกครั้งในช่วงที่เลือก แล้วกรอกชีวมวลที่ยังเหลือหลังการจับครั้งสุดท้ายในช่องท้ายช่วง เครื่องมือรวมคงเหลือกับผลผลิตจับก่อนหักชีวมวลเริ่มต้น ห้ามนับปลาที่จับแล้วซ้ำในคงเหลือ
ปลาตายต้องบวกในชีวมวลปลายช่วงไหม
ไม่บวกในเครื่องมือนี้ อาหารที่ให้ไปยังนับทั้งหมด แต่ปลาตายไม่ถือเป็นผลผลิตหรือคงเหลือ จึงเป็น FCR เชิงผลผลิต ไม่ใช่ biological FCR ที่ปรับน้ำหนักปลาตาย
ถ้ามีปล่อยเพิ่มหรือย้ายบ่อระหว่างช่วง ใช้ได้ไหม
รุ่นนี้ยังไม่รองรับ ต้องเลือกช่วงที่ไม่มีปล่อยเพิ่มหรือย้ายเข้า–ออก ยกเว้นการจับผลผลิต และยืนยันเงื่อนไขก่อนคำนวณ ไม่ควรกรอกการย้ายบ่อแทนการจับขายเพื่อให้สูตรผ่าน
กรอกราคาอาหารไม่ครบยังหา FCR ได้หรือไม่
ได้ ราคาไม่เกี่ยวกับตัวหาร FCR แต่จะแสดงเฉพาะค่าอาหารของรายการที่มีราคา ไม่เรียกว่าเป็นค่าอาหารรวม และไม่แสดงค่าอาหารต่อกิโลกรัมน้ำหนักเพิ่มจนกว่าราคาจะครบ
ข้อมูลบันทึกเก็บที่ไหนและย้ายเครื่องได้ไหม
คำนวณในเบราว์เซอร์ การเก็บร่างต้องอนุญาตและกดบันทึกเอง ร่างไม่ซิงก์ข้ามเครื่องและอาจหายเมื่อล้างข้อมูลเบราว์เซอร์ ดาวน์โหลด CSV เพื่อสำรองได้ แต่รุ่นนี้ยังไม่มีการนำเข้า CSV
ทบทวนสูตรและขอบเขต: 18 ตุลาคม 2569 · วิธีใช้ข้อมูลฟาร์ม · แจ้งข้อผิดพลาด